मला प्रवासात भेटलेली माणसं ©️
" ये बनारस हैं..! "
" आई, गंगेची आरती अन् सारनाथ भेट..! "
( भाग क्रमांक -३ )
===================================
दिनांक ४/१/२०२२ मंगळवार रोजी आम्ही काशी विश्वनाथ महादेवाचे मनोभावे दर्शन घेतले होते. उत्तर भारतातील थंडी भयंकर असते हे आतापर्यंत फक्त ऐकून होतो, त्याची प्रत्यक्ष अनुभूती येत होती. वाराणसी येथे खूपच थंडी पडलेली होती. उत्तर भारतातील थंडी कोणत्या रंगाची असते हे सांगण्यापेक्षा ती रक्त गोठविणारी नक्कीच असते हे प्रत्यक्ष अनुभवानुसार जाणवत होते.
दिनांक ४/१/२०२२ रोजी काशी विश्वनाथ महादेवाचे दर्शन साधारणतः दुपारी २ वाजता आटोपले होते.आता अन्नदेवता आम्हाला साद घालत होती.खूप भूक लागली होती. काशी विश्वनाथ महादेव अन् अन्नपूर्णा यांचं असणारं भक्तीचं नातं आम्हाला जाणीव करून देत होते की, अन्नपूर्णेचा भोजन प्रसाद हा सर्वोत्तम प्रसादांपैकी एक होता. चौकशी करत करत आम्ही अन्नपूर्णा प्रसादालयाच्या परिसरात आलो होतो.खूप अरुंद गल्लीतून मुख्य भोजन कक्षेकडे जायचे होते.रांगेत बरीच भक्त मंडळी उभी होती.आम्हीही भक्त असल्याने रांगेत उभा राहिलो अन् आम्हाला आतमध्ये कधी सोडतात याची प्रतीक्षा करू लागलो होतो.अखेर आम्ही अन्नपूर्णा प्रसादलायात प्रवेशित झालो होतो. तेथील अन्नदान फलकावर नजर टाकल्यावर असे लक्षात आले की, त्यातील बहुतांशी अन्नदान करणारे दक्षिण भारतातील नागरिक होते.कदाचित याचमुळे भोजनात सांबर अन् भात भरपेट होते. मस्तपैकी जेवण झाल्यावर आम्ही भोजन कक्षाच्या बाहेर पडलो होतो. अन्नपूर्णा भोजन कक्षाच्या लगतच काशी विश्वनाथ मंदिर होते.पुन्हा एकदा काशी विश्वनाथ मंदिराच्या कळसाचे दर्शन घेतले अन् पुढील मार्गाला लागलो.
आम्ही गुरुवर्य नारायणराव औंढेकर गुरूंच्या घरी मुक्कामी असल्याने त्यांच्या घराकडे निघालो होतो.संध्याकाळच्या गंगा आरतीसाठी दशाश्वमेध घाटावर जाण्याचे नियोजन होते. मुक्कामाच्या खोलीवर आल्यावर फ्रेश झालो होतो.थंडी खूप पडलेली होती.दशाश्वमेध घाटावरील गंगा आरती संध्याकाळी सहा वाजता सुरू होणार होती.आम्ही पाच वाजता बाहेर पडलो अन् त्याच वाराणसीच्या गर्दीतून फिरत फिरत अखेर दशाश्वमेध घाटावर पोहोचलो होतो.
दशाश्वमेध घाटावर सर्वत्र अतिशय पवित्र वातावरण जाणवत होते,मात्र अतिशय कडाक्याच्या थंडीने शरीर पार गारठून जात होते.समोर आई गंगेचे विशाल पात्र कडाक्याच्या थंडीने हुडहुडी भरल्यासारखे भासत होते.बरीच शिवभक्त मंडळी होडी, नावेत बसून गंगेच्या पात्रातून गंगेच्या आरतीचे पूजन, दर्शन करणार असल्याने अगोदरच गंगा नदीत असणाऱ्या होडी, नावेत बसलेली होती.आम्ही मात्र ज्याठिकाणी गंगा आरती होणार होती, त्याच्या बाजूलाच बसण्याचे ठरवले होते.गंगा आरती करणारे तरुण एकाच गणवेशात एका कमी उंचीच्या पण साधारणतः पाच बाय पाचच्या लाकडी चौरंगावर विराजमान झालेली होती.त्यांच्या प्रत्येकाच्या समोर एक मोठा दिवा पेटलेला होता. गंगा आरती करणाऱ्या तरुणांच्या पाठीमागे काही स्री , पुरुष शिवभक्त मंडळी बसलेली होती.विशेष म्हणजे यात काही विदेशी स्री, पुरुष देखील कपाळावर चंदनाचा लेप ,गंध लावून श्रद्धेने बसलेली होती.
अखेर विविध मंत्रपुष्पांजली होऊन गंगा आरती प्रारंभ झाली होती. ज्यावेळी गंगा आरती सुरू झाली,त्याचवेळी आपल्या सभोवती नादब्रह्माचं अस्तित्व जाणवायला लागले होते.एकच लयबध्द कृतीतून गंगा आरती करणारे तरुण,एका श्रद्धेय शिस्तीचे पाईक म्हणूनच दिसत होते.गंगा आरती करणाऱ्या प्रत्येक तरुणांची प्रत्येक कृती अगदी एकसारखीच होत होती.मी गंगा आरतीचे फोटो अन् व्हिडिओ चित्रीकरण करण्यासाठी अगदी गंगेच्या काठावर आलो होतो.समोरून गंगा आरती आणखीनच सुशोभित वाटत होती.हिंदू धर्माद्वारे पंचमहाभूतांचे वेळोवेळी होणारे पूजन याची साक्ष पटवून देत होते की, हिंदू धर्म हा निसर्गपूजक आहे म्हणून..! जसे काशी येथे दररोज संध्याकाळी होणारी गंगा आरती होय..!
अखेर रात्री आठ वाजता गंगा आरती समाप्त झाली होती. प्रत्येक शिवभक्त आपल्या अंतर्मनात जलदेवतेचे आपल्या आयुष्यातील अनमोल अस्तित्व जाणून त्याचे श्रद्धेय पूजन करून कृज्ञतापूर्वक निरोप घेऊन मार्गपंथस्त झाला होता.
दुसऱ्या दिवशी दिनांक ५/१/२०२२ बुधवार रोजी पहाटे लवकर उठून पुन्हा एकदा काशी विश्वनाथ महादेवाचे दर्शन घेण्याचे नियोजन होते. तसेच तथागत गौतम बुद्धांच्या पदस्पर्शाने पुनित झालेल्या सारनाथ येथे श्रद्धेय भेट देण्याचे देखील नियोजित होते.
पहाटे लवकर उठून स्नान आटोपून काशी विश्वनाथ महादेवाचे दर्शन घेतले अन् पायी चालत चालत जाऊन काशीच्या कोतवालाचे , कालभैरवाचे आम्ही सर्वांनी मनोभावे दर्शन घेतले. तिथून रिक्षा लावून तथागत गौतम बुद्धांच्या पदस्पर्शाने पुनित झालेल्या भूमीकडे आम्ही मार्गस्थ झालो होतो. एक ओढ लागली होती, आपल्या भारतातील एका विद्वत्तापूर्ण श्रध्येय व्यक्तिमत्त्वाच्या पदस्पर्शाने पुनित झालेल्या भूमीला भेट देण्याची..!
कालच्या पेक्षा आज जास्तच थंडी जाणवत होती.मुख्य वाराणसीच्या बाहेर पडल्यावर थंडीचे प्रमाण अजुन जास्त वाढले होते.थंडी एवढी कडाक्याची होती की, अक्षरशः रस्त्याने प्रवास सुरू असताना काही गायी, म्हशी, बैल, पाळीव कुत्रे यांना अंगावर बारदाण्याचे , रिकाम्या पोत्यांचे स्वेटर घातलेली दिसत होती. अखेर सारनाथ क्षेत्र आले होते.बौद्ध धर्माच्या चार धामांपैकी एक सारनाथ क्षेत्र आले होते.आम्ही ऑनलाईन तिकीट काढून सारनाथ येथील मुख्य स्तूपाच्या दिशेने निघालो होतो.
धमेख स्तूप
आमच्या समोर प्राचीन भारताचा दैदिप्यमान इतिहास, वर्तमानातील आपल्या अस्तित्वाला दाखवत होता. भव्य स्वरूपातील धमेख स्तूप ज्याला धर्म चक्र स्तूप देखील म्हणतात तो दिमाखात उभा होता.याच धमेख स्तूप म्हणजेच धर्म चक्र स्तूपाच्या स्थळी महान तत्वज्ञ तथागत गौतम बुद्धांनी आपल्या आयुष्यातील पाहिले प्रवचन आपल्या साधकांच्या समोर दिले होते. धमेख स्तूपाचा व्यास २८.५ मीटर तसेच उंची ३३.३५ मीटर आहे.
मुलगंध कुटी
सारनाथ येथील मुलगंध कुटी परिसरात गेल्यावर तेथील प्राचीन काळी असणाऱ्या भव्यतेची कल्पना येत होती.याच ठिकाणी तथागत गौतम बुद्ध ध्यानधारणा करत असे.तेथील शिलालेखांत असे लिहिलेले आहे की, चिनी प्रवासी हुएनश्वांग च्या मते या मुलगंध कुटीची उंची ६१ मीटर होती.समोर भव्य स्वरूपात आयाताकृती मंडप होता.आपल्या भारतातील प्राचीन इतिहास कालखंडातील गुप्तकालीन राजवटीचा हा दैदिप्यमान इतिहास आमच्या समोर होता.आम्ही तथागत गौतम बुद्धांच्या पदस्पर्शाने पुनित झालेल्या भूमीला श्रद्धेय वंदन केले. सारनाथ येथील धमेख स्तूप परिसराच्या बाहेर आल्यावर माझे खूप जिवलग मित्र प्रकाश सूर्यभान त्रिभुवन सर ( रा. वैजापूर ) यांना श्रद्धेय भेट देण्यासाठी तथागत गौतम बुद्ध यांची अस्सल दगडातील कोरीव मूर्ती खरेदी केली. एका व्रतस्थ अन् महान तत्ववेत्त्याच्या पदस्पर्शाने पुनित झालेल्या भूमीला पुन्हा एकदा डोळे भरून पाहून आम्ही वाराणसीकडे मार्गस्थ झालो होतो..! आज देखील पुन्हा संध्याकाळी गंगा आरतीचे साक्षीदार व्हायचे होते.तोच कालचा श्रद्धेय अनुभव घ्यायचा होता, कडाक्याच्या थंडीत..!
🕉️🙏🏻🕉️
ता.क. - मला प्रवासात भेटलेली माणसं ©️
" ये बनारस हैं..! " अंतर्गत एकूण तीन लेख लिहिलेले आहेत.याच लेखमालेतील आज शेवटचा लेख क्रमांक ३ लिहिला आहे.
वंदे मातरम्..!
लेखक - नंदन शोभाबाई विष्णुपंत जाधव.
https://jadhavnandan.blogspot.com/?m=1
(© सदरील लेख कॉपीराइट केलेला असून लेखाचे संपूर्ण हक्क लेखकाकडे आहेत.)
दिनांक -२७/२/२०२२, रविवार.
